Hiệu ứng ống khói là một hiện tượng nguy hiểm trong đám cháy, làm gia tăng các thiệt hại về người và tài sản.

Hiệu ứng ống khói là gì?

Đây là hiện tượng khói cùng các khí nóng, sản phẩm cháy di chuyển nhanh theo phương thẳng đứng trong không gian đặc thù (không gian kín, bán kín, trục đứng…). Hiệu ứng ống khói xảy ra do có sự chênh lệch áp suất, nhiệt độ giữa khu vực đang xảy ra cháy với môi trường bên trong công trình và môi trường không khí bên ngoài.

Bởi khi có cháy, không khí và khí cháy bị nung nóng, giãn nở làm giảm khối lượng riêng, từ đó trong các không gian kín và không gian trục đứng có xu hướng bốc lên cao. Đồng thời, dưới tác động từ môi trường bên ngoài (khí lạnh bên ngoài bị hút vào nhằm bù áp) sẽ tạo nên dòng đối lưu mạnh.

Các không gian kín và dạng trục đứng như cầu thang bộ, giếng thông tầng, hộp kỹ thuật… sẽ làm tăng đáng kể tốc độ lan truyền của khói và nhiệt. Do đó, hiệu ứng ống khói xảy ra phổ biến ở các đám cháy xuất phát tại tầng thấp các công trình nhà ống, nhà liên kết, hoặc các công trình đã được cơi nới, cải tạo không đảm bảo khả năng ngăn cháy.

Việc mở cửa sổ, cửa ra vào, phá vỡ cấu kiện ngăn cháy tại công trình… khi có đám cháy tại các công trình có không gian kín sẽ làm gia tăng lượng oxy cấp vào đám cháy, khiến đám cháy và hiệu ứng ống khói phát triển nhanh.

Nhận biết hiệu ứng ống khói

Hiệu ứng này thường được nhận biết khi có hiện tượng khói bốc mạnh, thoát mạnh ra các khu vực cửa tum, mái, ô kỹ thuật… và liên tục lên các tầng kèm nhiệt độ gia tăng nhanh bất thường. Hiệu ứng ống khói có thể dẫn đến bùng cháy khí đột ngột, rất nguy hiểm cho người bên trong công trình, quá trình thoát nạn và người tham gia công tác cứu nạn cứu hộ, công tác chữa cháy.

Đồng thời, hiệu ứng này còn có liên hệ chặt chẽ với các hiện tượng nguy hiểm khác như hiện tượng cháy lan, cháy bùng phát toàn diện… làm gia tăng mức độ nguy hiểm và phức tạp của đám cháy.

Làm thế nào khi gặp hiện ứng cháy nguy hiểm?

Hiệu ứng ống khói có thể khiến các lối thoát nạn, lối tiếp cận cứu nạn như cầu thang bộ, hành lang… trở thành “ống dẫn khói và nhiệt”, tiềm ẩn nguy cơ nguy hiểm rất cao.

Lúc này, người bị nạn trong khu vực cháy và lực lượng chức năng tiếp cận cần lưu ý việc mở cửa đúng thời điểm và phun nước hợp lý để tránh gia tăng hiện tượng ống khói. Lúc này, ưu tiên hàng đầu của lực lượng chức năng là khống chế đám cháy tại khu vực phát sinh khói và nhiệt tầng thấp và làm mát các trục đứng (giếng thang máy, buồng thang bộ, hộp kỹ thuật…) để hạn chế cháy lan và bùng phát thành đám cháy toàn điện.

Theo Cục cảnh sát PCCC và CNCH, khi tiến hành sơ tán, cần lưu ý kiểm tra trước nhiệt độ cửa khi mở, đảm bảo trang bị các phương tiện bảo hộ cá nhân và xác định đường rút lui an toàn (đối với lực lượng hỗ trợ thoát nạn). 

Đồng thời, để đảm bảo an toàn PCCC, chủ đầu tư nên lắp đặt hệ thống báo cháy tự động, dây tín hiệu chống cháy (hạn chế cháy lan)… để phát hiện cháy sớm, tránh hình thành hiệu ứng cháy nguy hiểm.